Nội dung chính
Bộ Y tế vừa khởi xướng một loạt cải cách quan trọng nhằm nâng cao hệ thống quản lý an toàn thực phẩm ở Việt Nam.
Thực trạng và thách thức hiện nay
Luật An toàn thực phẩm được ban hành năm 2010, nhưng sau hơn 15 năm thực thi, chuỗi cung ứng thực phẩm đã trở nên phức tạp hơn do đô thị hoá, thương mại điện tử và tăng trưởng xuất nhập khẩu. Quy mô thị trường hiện đạt khoảng 95 tỷ USD, trong khi kim ngạch xuất khẩu năm 2024 vượt 62 tỷ USD. Cùng thời điểm, trên toàn cầu có 600 triệu ca bệnh và hơn 420.000 ca tử vong liên quan tới thực phẩm không an toàn, tạo áp lực lớn lên công tác quản lý.
Hội thảo tham vấn chính sách
Với sự tham gia của đại biểu Quốc hội, các bộ ngành, địa phương, chuyên gia và các tổ chức liên quan, hội thảo đã đưa ra một thông điệp chung: cần chuyển từ mô hình quản lý dàn trải sang quản lý dựa trên nguy cơ.
Những số liệu nổi bật
Ông Chu Quốc Thịnh, quyền Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), nhấn mạnh rằng “mỗi năm trên thế giới có khoảng 600 triệu ca bệnh và hơn 420.000 ca tử vong do thực phẩm không an toàn”. Ở Việt Nam, thị trường thực phẩm hiện đạt khoảng 95 tỷ USD, trong đó xuất khẩu năm 2024 vượt 62 tỷ USD.
Đề xuất của dự án SAFEGRO
Dự án “An toàn thực phẩm vì sự phát triển” (SAFEGRO) không đề xuất thay đổi đột ngột cấu trúc, mà tập trung xây dựng một mô hình có thể triển khai dần, phù hợp với năng lực thực thi hiện tại.
Hệ thống quản lý cần thống nhất hơn
SAFEMRO đề xuất thêm một tầng điều phối vùng, nằm giữa cấp trung ương và cấp tỉnh, nhằm giải quyết các nguy cơ vượt ra ngoài giới hạn địa phương. Cơ quan An toàn Thực phẩm Việt Nam (VFSA) sẽ giữ vai trò độc lập, tự chủ trong việc giám sát toàn bộ chuỗi cung ứng từ trung ương → tỉnh/thành phố → xã/phường.
Cách tiếp cận này phản ánh thực tế: nguy cơ an toàn thực phẩm thường xuyên xuyên qua nhiều địa phương, đòi hỏi một cơ chế điều phối liên vùng để phản ứng nhanh và giảm thiểu phân mảnh trong thực thi chính sách.
Tiến sĩ Tô Liên Thu nhấn mạnh: “Quản lý hiệu quả không nằm ở việc kiểm tra nhiều hơn, mà ở chỗ hệ thống có đủ năng lực để kiểm soát nguy cơ một cách khoa học và dựa trên rủi ro.”
Quản lý dựa trên nguy cơ – Trụ cột mới
SAFEMRO đề xuất ưu tiên nguồn lực kiểm tra cho các cơ sở, sản phẩm và khu vực có nguy cơ cao, thay vì áp dụng mức độ kiểm soát đồng nhất cho mọi đối tượng. Đây là mô hình phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế và thực tế nguồn lực của Việt Nam.
Kết luận và định hướng sửa đổi Luật
Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên khẳng định việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm là “yêu cầu cấp thiết” để bảo vệ sức khỏe người dân. Ông đề xuất chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” dựa trên đánh giá nguy cơ, đồng thời tăng cường phân cấp, phân quyền và ứng dụng công nghệ thông tin để xây dựng hệ thống giám sát minh bạch, xuyên suốt.
Luật dự kiến sẽ được trình Chính phủ, sau đó đưa lên Quốc hội xem xét trong chương trình xây dựng luật năm 2026, nhằm tạo nền tảng pháp lý cho mô hình quản lý an toàn thực phẩm hiện đại.
Bạn nghĩ gì về mô hình quản lý dựa trên nguy cơ? Hãy để lại ý kiến phía dưới và chia sẻ bài viết nếu thấy hữu ích.