Đánh thuế thu nhập cá nhân không chỉ là một biện pháp nhằm mục đích thu được nguồn thu ngay lập tức mà còn đòi hỏi sự khéo léo trong thiết kế, truyền thông và triển khai chính sách. Tuy nhiên, đề xuất mới đây của Dự thảo Luật thuế Thu nhập cá nhân về giao dịch bất động sản cho thấy sự thiếu vắng của ‘nghệ thuật đánh thuế’ trong chính sách này.

Một yếu tố quan trọng trong thiết kế chính sách thuế thu nhập cá nhân là thuế suất biên, tức là mức thuế áp dụng cho phần thu nhập tăng thêm. Nếu thuế suất biên quá cao, điều này có thể làm giảm lợi ích của người lao động khi họ làm thêm giờ hoặc tăng thu nhập, dẫn đến giảm cung lao động chất lượng cao và năng suất lao động của toàn xã hội. Ví dụ, nếu một người đang nhận mức lương 50 triệu đồng/tháng và có thể tăng lên 60 triệu đồng/tháng nhờ làm thêm, nhưng phần thu nhập tăng thêm này bị đánh thuế 30%, thì lợi ích thực nhận sẽ giảm đáng kể. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân mà còn gây thiệt hại cho nền kinh tế.

Có ba cách phổ biến mà cá nhân thường sử dụng để tránh thuế thu nhập cá nhân khi đối mặt với mức thuế cao. Họ có thể chuyển đổi thu nhập thành các hình thức không chịu thuế như quà tặng, phúc lợi ngoài lương, hoặc báo cáo thu nhập thấp hơn thực tế. Một số trường hợp thậm chí chuyển sang làm việc trong khu vực phi chính thức để không bị truy thu thuế. Những hành vi này không chỉ gây thất thu ngân sách nhà nước mà còn làm suy yếu sự công bằng và lòng tin vào hệ thống thuế.

Do đó, để đảm bảo hiệu quả kinh tế, chính sách thuế thu nhập cá nhân cần được thiết kế sao cho thuế suất biên không quá cao, đặc biệt là ở nhóm thu nhập trung cao – là nhóm có tiềm năng tạo ra giá trị lớn cho nền kinh tế. Bên cạnh đó, số bậc thuế cần đủ để phân hóa các nhóm thu nhập nhằm đảm bảo công bằng, nhưng không nên quá nhiều để tránh phức tạp trong tính toán và khai báo. Khoảng cách giữa các bậc thuế cần được thiết kế hợp lý, tránh tình trạng giãn bậc quá rộng khiến nhiều người có thu nhập khác nhau rơi vào cùng một mức thuế.

Tóm lại, việc thiết kế chính sách thuế thu nhập cá nhân đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng và nghệ thuật đánh thuế để đảm bảo hiệu quả kinh tế và công bằng xã hội. Nếu được xây dựng hợp lý, Luật Thuế Thu nhập cá nhân mới không chỉ giúp Nhà nước huy động nguồn thu một cách bền vững, mà còn góp phần tạo ra một môi trường lao động, đầu tư, và học tập lành mạnh, giúp nền kinh tế phát triển hiệu quả, cân bằng và có chiều sâu.

Tìm hiểu thêm về tài chính và thuế tại Việt Nam

Thông tin về chính sách thuế thu nhập cá nhân

Bộ Công Thương: Chính sách thuế cần đảm bảo công bằng và hiệu quả kinh tế

Vương quốc Anh đã chính thức bãi bỏ quy chế thuế đặc biệt cho người nước ngoài không cư trú chính thức (non-dom) từ tháng 4, kết thúc hơn 200 năm tồn tại của chính sách này. Trước đây, quy chế non-dom cho phép người nước ngoài sinh sống ở Anh chỉ phải đóng thuế thu nhập phát sinh trong lãnh thổ. Việc bãi bỏ này nhắm tới mục tiêu bổ sung khoảng 45 tỷ USD vào ngân sách đến năm 2030. Tuy nhiên, nhiều tỷ phú nước ngoài đã rời khỏi nước này do mức thuế tăng cao, đặt ra câu hỏi về hiệu quả tăng thu ngân sách.

Theo ước tính, khoảng 74.000 người từng được hưởng quy chế non-dom đang chịu ảnh hưởng trực tiếp dưới quy định mới. Hàng loạt cái tên đình đám đã chọn ra đi, bao gồm tỷ phú Ai Cập Nassef Sawiris và tỷ phú tiền mã hóa người Đức Christian Angermayer. Sự rời đi của nhóm khách hàng đặc biệt này khiến các ngành dịch vụ chuyên phục vụ người giàu chịu ảnh hưởng nặng nề. Doanh số giao dịch bất động sản hạng siêu sang ở London đã giảm 37% trong quý I, giá chạm đáy 10 năm.

Chính phủ Anh muốn giải quyết tình trạng nợ công cao và cơ sở hạ tầng xuống cấp, đồng thời đáp ứng yêu cầu công bằng thuế. Tuy nhiên, rủi ro mất nguồn thu đã được dự báo từ trước. Văn phòng Trách nhiệm Ngân sách Anh ước tính khoảng 12% non-dom sẽ rời đi, song cảnh báo tỷ lệ này có thể cao hơn. Nhiều người giàu cho rằng đóng góp của họ vượt ra ngoài lĩnh vực thuế. Ann Kaplan Mulholland, doanh nhân Canada chuyển tới Anh năm 2022, đã chi khoảng 20 triệu USD để trùng tu lâu đài thế kỷ 13 và xây dựng nhà hàng, dịch vụ cưới hỏi, tạo việc làm cho khoảng 100 nhân sự. Nhưng vợ chồng bà sắp chuyển sang Italy với mức thuế cố định khoảng 230.000 USD/năm.

Trong bối cảnh này, câu hỏi lớn nhất về tài chính trong tâm trí tất cả chúng ta ngày nay là: Tôi nên đặt tiền của mình vào đâu? Thị trường chứng khoán vẫn là nơi tốt nhất để các nhà đầu tư dài hạn xây dựng sự sung túc, nhưng cần hiểu rõ các quy luật của thị trường và các mùa hoạt động của nó. Đối với những ai quan tâm đến đầu tư, việc tìm hiểu kỹ về các chu kỳ thị trường và cách tận dụng chúng để tối ưu hóa lợi nhuận là điều quan trọng.

Ngoài ra, các nhà đầu tư cũng nên xem xét đa dạng hóa danh mục đầu tư để giảm thiểu rủi ro. Việc phân bổ tài sản vào nhiều loại hình đầu tư khác nhau như bất động sản, cổ phiếu, trái phiếu, và các tài sản khác có thể giúp đạt được sự ổn định và bảo vệ tài sản.