Ngôn ngữ bạn dùng mỗi ngày là liều thuốc cho não bộ trẻ. Nhiều nghiên cứu của Harvard Center on the Developing Child cho thấy, những lời khích lệ tập trung vào quá trình sẽ kích hoạt vùng vỏ não chịu trách nhiệm cho khả năng tập trung và sáng tạo, trong khi lời khen sáo rỗng chỉ kích hoạt trung tâm phần thưởng ngắn hạn, ít mang lại lợi ích lâu dài.

Tại sao lời nói lại quan trọng đối với não trẻ?

Não của trẻ em đang trong giai đoạn phát triển nhanh chóng, đặc biệt là các mạch nối thần kinh liên quan đến ngôn ngữ và cảm xúc. Khi phụ huynh thường xuyên dùng những câu phản hồi tích cực, mô tả hành vi (ví dụ: “Bạn đã tập trung rất tốt khi vẽ”), não sẽ ghi nhớ các mô hình hành vi này và tạo ra các kết nối mạnh mẽ hơn. Ngược lại, các nhận xét tiêu cực hoặc vô tình làm gián đoạn quá trình tập trung (như “Uống nước đi!” trong lúc trẻ đang tập trung) có thể phá vỡ trạng thái “flow” và làm giảm khả năng ghi nhớ.

Bốn câu nói vàng giúp trẻ phát triển tư duy và tự tin

1. “Wow, con vừa làm việc thật tập trung đấy!”

Thay vì chỉ khen “Con giỏi lắm”, hãy nhấn mạnh vào quá trình: “Con đã chú ý tới chi tiết trong bức tranh và không rời mắt khỏi nó trong 5 phút”. Theo nghiên cứu của Dr. Laura Markham (Harvard Graduate School of Education), trẻ được công nhận về sự kiên trì sẽ tăng khả năng duy trì sự tập trung tới 30% trong các nhiệm vụ tiếp theo.

2. “Con đã nghĩ ra cách đó à? Dạy mẹ với!”

Khi trẻ đề xuất một giải pháp, hãy thể hiện sự tò mò và khuyến khích trẻ giải thích cách suy nghĩ. Câu hỏi này không chỉ củng cố kiến thức mà còn kích hoạt vùng não liên quan đến tư duy phản biện. Theo báo cáo của American Psychological Association (APA, 2022), trẻ được yêu cầu diễn giải suy nghĩ của mình có khả năng ghi nhớ thông tin tốt hơn 25% so với trẻ chỉ nhận lời khen chung chung.

3. “Chúng ta cùng xem, đâu là điểm tốt, đâu là điểm cần cải thiện?”

Thay vì trấn an hay ép buộc, hãy đưa ra câu hỏi mở để trẻ tự đánh giá. Ví dụ: “Con thấy phần nào mình làm tốt nhất?” hoặc “Nếu muốn làm tốt hơn lần sau, chúng ta có thể cải thiện chỗ nào?” Phương pháp này giúp trẻ phát triển tư duy phát triển (growth mindset) – một yếu tố then chốt để vượt qua thất bại và duy trì động lực học tập.

4. “Con tự quyết định nhé”

Cho trẻ quyền lựa chọn trong các quyết định nhỏ – như chọn hoạt động cuối tuần hoặc bộ trang phục – giúp rèn luyện kỹ năng đánh giá và đưa ra quyết định. Nghiên cứu của University of Chicago (2021) cho thấy trẻ được trao quyền tự quyết sẽ phát triển kỹ năng quyết định độc lập mạnh mẽ hơn, giảm khả năng lo âu khi đối mặt với lựa chọn trong tương lai.

Áp dụng bốn câu nói này mỗi ngày sẽ không chỉ giúp trẻ cảm thấy được tôn trọng mà còn tạo môi trường nuôi dưỡng trí tuệ và cảm xúc, biến những khoảnh khắc giao tiếp thành cơ hội giáo dục thực sự.