Nội dung chính
Thị trường việc làm Mỹ đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu rộng
Trong năm 2025, Mỹ chỉ tạo thêm 584.000 việc làm mới – con số thấp hơn 70% so với mức trung bình 2 triệu việc mỗi năm của hai năm trước. Sự sụt giảm không chỉ là hậu quả của chu kỳ kinh tế mà còn do “cuộc đại san phẳng” do các tập đoàn công nghệ dẫn đầu.
Số liệu việc làm năm 2025
Theo Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS), mức tăng việc làm trung bình chỉ còn khoảng 48.000 vị trí mỗi tháng sau khi đã điều chỉnh. Các tháng 10 và 11 được điều chỉnh giảm mạnh: tháng 10 từ mất 105.000 việc lên 173.000, tháng 11 từ tăng 64.000 giảm còn 56.000.
Tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống 4,4% vào tháng 12, nhưng các chuyên gia cho rằng đây chủ yếu là kết quả của các điều chỉnh kỹ thuật, chứ không phản ánh sức khỏe thực sự của nền kinh tế.
“Hiệu quả” – tôn giáo mới của giới chủ
Business Insider mô tả “hiệu quả” đã chuyển từ một mục tiêu kinh doanh sang một “tín ngưỡng” trong các công ty công nghệ Silicon Valley. Các nhà lãnh đạo như Mark Zuckerberg (Meta), Sundar Pichai (Google) và Elon Musk (Tesla, SpaceX) đang thúc đẩy việc cắt giảm các tầng quản lý trung gian và tối giản cấu trúc tổ chức.
Họ tin rằng sự kết hợp giữa AI và cơ cấu “gọn nhẹ” sẽ mang lại lợi nhuận cao hơn cho cổ đông. Thực tế, hàng loạt vị trí quản lý cấp trung và nhân viên văn phòng tại Dell, AT&T, Verizon đã bị sa thải âm thầm để cân đối ngân sách trong bối cảnh lãi suất cao và lạm phát kéo dài.
Ảnh hưởng tới khu vực công
Không chỉ doanh nghiệp tư nhân, chính phủ Mỹ cũng chịu áp lực. Bộ Hiệu quả Chính phủ (DOGE) do Elon Musk đứng đầu đã áp dụng cùng phương pháp, khiến hàng chục nghìn nhân viên liên bang phải rời việc. Tổng cộng năm 2025, khoảng 265.000 công chức mất việc. Một email nội bộ của Musk yêu cầu nhân viên liệt kê nhiệm vụ để “đánh giá năng suất”, kèm lời cảnh báo: “Không phản hồi đồng nghĩa với tự nguyện từ chức”.
Nỗi bi quan của người lao động trí thức
AI đang làm thay thế nhiều công việc văn phòng: viết mã, soạn thảo tài liệu, xử lý hành chính. Kết quả là các sinh viên mới ra trường như Jaqueline Kline phải đối mặt với hàng trăm hồ sơ không trả lời, cảm nhận rằng “tấm bằng đại học không còn giá trị”.
Charley Kim, nhân viên nhân sự trẻ trong lĩnh vực công nghệ, mô tả: “Được gọi đi phỏng vấn bây giờ còn khó hơn cả việc vượt qua buổi phỏng vấn đó”.
Tiểm sáng và rủi ro lạm phát
Mặc dù bức tranh chung u ám, một số lĩnh vực vẫn tăng trưởng: dịch vụ ăn uống, y tế và hỗ trợ xã hội ghi nhận tăng việc làm vào tháng 12. Ngược lại, bán lẻ và sản xuất vẫn là gánh nặng kéo lùi chỉ số chung.
Thu nhập bình quân theo giờ tăng 3,8% so với cùng kỳ năm trước, đạt 37,02 USD. Fed theo dõi chặt chẽ mức tăng này vì nó có thể kéo dài áp lực lạm phát và ảnh hưởng tới chính sách lãi suất.
Theo báo cáo của McKinsey (tháng 6/2025), gần 80% doanh nghiệp đã áp dụng AI tạo sinh, nhưng phần lớn chưa thấy tác động đáng kể tới lợi nhuận. Elon Musk cũng thừa nhận dự án DOGE “chỉ thành công một chút”.
Đối với người lao động, việc chờ đợi kết quả của cuộc cược “hiệu quả” là một gánh nặng. Abbey Owens, một người tìm việc, chia sẻ: “Ban đầu tôi chỉ tìm một công việc cụ thể, nhưng rồi tiêu chuẩn hạ xuống mức: tôi chấp nhận gần như bất cứ công việc nào”.
Năm 2026 mở ra với nhiều bất định, khi “hiệu quả” vẫn ám ảnh quyết định nhân sự từ Washington D.C. tới Thung lũng Silicon.